Ba\u015fka \u00fclkelerde oldu\u011fu gibi T\u00fcrkiye\u2019de de\nekonomik sorunlar ba\u015f g\u00f6stermeye devam ediyor. Etkisini de iyiden iyiye\nartt\u0131r\u0131yor. Bu etki, \u00fclkelerin ekonomik g\u00fcc\u00fcne g\u00f6re kendisini hissettiriyor.\nEkonominin k\u00f6t\u00fcye gidi\u015fini T\u00fcrkiye olarak derinden hissediyoruz. <\/p>\n\n\n\n
D\u00fcnya genelinde ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n\ntemel sebepleri aras\u0131nda Kovid Salg\u0131n\u0131 ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi en fazla\nkonu\u015fulanlardan. Bu kadar etkili midir, bilemiyorum. Ancak bana g\u00f6re Kovid\nSalg\u0131n\u0131 ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi g\u00fcnah ke\u00e7isi se\u00e7ilmi\u015f gibi\u2026<\/p>\n\n\n\n
\u00dclkemizde ise dolar y\u00fckseldik\u00e7e her \u015feyin\nfiyat\u0131na zam geliyor. Dolardaki art\u0131\u015fla ilgili sadece T\u00fcrkiye\u2019de\nger\u00e7ekle\u015fiyormu\u015f gibi bir hava da estiriliyor. Asl\u0131nda ABD\u2019den di\u011fer \u00fclkelere\ndo\u011fru dalga dalga yay\u0131lan bir krizden bahsedebiliriz. <\/p>\n\n\n\n
Bu\nkriz D\u00fcnya genelinde istenmeden olu\u015fan bir kriz mi, yoksa bile isteye\nolu\u015fturulan bir kriz mi, ekonomistlerin ve uluslararas\u0131 ili\u015fkiler uzmanlar\u0131n\u0131n\nortaya koymas\u0131 gerekiyor.<\/strong> Ki bu konuda yap\u0131lan baz\u0131 analizler\ndikkat \u00e7ekici. <\/p>\n\n\n\n Kovid Salg\u0131n\u0131 ile D\u00fcnya\u2019n\u0131n eski bir D\u00fcnya\nolmayaca\u011f\u0131n\u0131 ba\u015fta Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z olmak \u00fczere stratejistler ve analistler\na\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylediler. Hal b\u00f6yleyken gelen\nkrizin \u00f6ng\u00f6r\u00fclmesi ve b\u00fct\u00fcn sekt\u00f6rlerin \u00e7ok iyi kontrol edilmesi gerekiyor. <\/strong><\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019nin bulundu\u011fu co\u011frafyada ya\u015famak\n\u00e7ok zor. Almanya, \u0130ngiltere, ABD, Finlandiya gibi \u00fclkelerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak\nak\u0131lc\u0131 da de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla her sekt\u00f6r\u00fcn el alt\u0131nda tutulmas\u0131 ve denetimden\nasla vazge\u00e7ilmemesi gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00fclkemizi zay\u0131f d\u00fc\u015f\u00fcrmek isteyen k\u00f6t\u00fc\nniyetlerle kar\u015f\u0131la\u015fma ihtimallerimiz \u00e7ok y\u00fcksek.<\/p>\n\n\n\n \u00d6rne\u011fin,\nson g\u00fcnlerde market raflar\u0131nda ay\u00e7i\u00e7ek ya\u011f\u0131 ve \u015fekerin olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Bu\nkonuda a\u00e7\u0131klamalarda da yap\u0131ld\u0131. Tedarik edilemedi\u011fi s\u00f6ylendi.<\/strong>\nAncak edinilen tecr\u00fcbelere g\u00f6re bunun bir zam sinyali olaca\u011f\u0131 tahmin edilebilirdi.\nKi gelen zamlardan sonra market raflar\u0131nda bu \u00fcr\u00fcnler yerini alm\u0131\u015f. \u015eeker %25\nzamdan sonra hemen raflara ko\u015fmu\u015f. Temin edemedi\u011fini s\u00f6yleyen bir market\nzincirinin raflar\u0131nda, hem \u015fekeri hem de Ay\u00e7i\u00e7ek ya\u011f\u0131n\u0131 Sal\u0131 g\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fcm. <\/p>\n\n\n\n Ay\u00e7i\u00e7e\u011fi ve \u015feker pancar\u0131 \u00fcretimi\nkurakl\u0131ktan etkilendi. Ancak piyasada bulunamayacak kadar hen\u00fcz etkilenmi\u015f\nolamaz. \u00dcretim d\u00fc\u015ft\u00fc ancak o kadar de\u011fil\u2026<\/p>\n\n\n\n Haber sitelerine otomobillerin de\nstokland\u0131\u011f\u0131n\u0131 okuduk. \u00d6nceki y\u0131llarda ba\u015fka \u00fcr\u00fcnlerde bu olaylar\u0131 ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131k.\nHaliyle asl\u0131nda olmayan \u00fcr\u00fcnler konusunu biliyorduk bile diyebiliriz. <\/p>\n\n\n\n Peki,\ntar\u0131msal \u00fcretim girdilerinde de benzer bir stoklama var m\u0131d\u0131r?<\/strong>\nBence olabilir. Sekt\u00f6r yak\u0131ndan takip edildi\u011finde, \u00e7ok talep g\u00f6ren baz\u0131\n\u00fcr\u00fcnlerin bulunamad\u0131\u011f\u0131, ara ara piyasaya s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, her defas\u0131nda fiyatlar\u0131n\ny\u00fckseldi\u011fi g\u00f6r\u00fclebilir. Bu \u00fcr\u00fcnler genelde ithaldir ve fiyatlar\u0131 da h\u0131zla\nartar. Piyasada olmamas\u0131n\u0131n sebebi\n\u00fcretilmemesi mi yoksa stoklama m\u0131? Ara\u015ft\u0131ran ve denetleyen var m\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n G\u00fcbresinden ilac\u0131na, sebze tohumundan\ntarla bitkileri tohumuna kadar her girdinin g\u00fcmr\u00fckten giri\u015finden t\u00fcketim\na\u015famas\u0131na kadar denetim alt\u0131nda olmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ne kadar \u00fcr\u00fcn hangi birim fiyat\u0131 ile giri\u015f\nyapt\u0131, \u00fcreticiye ka\u00e7 TL\u2019den sat\u0131l\u0131yor?<\/strong> Gelen\n\u00fcr\u00fcnler depolarda bekletiliyor mu? Sat\u0131\u015f noktalar\u0131ndan yap\u0131lan \u00e7\u0131k\u0131\u015f ile\n\u00fclkemize giri\u015f miktarlar\u0131 tutarl\u0131 m\u0131? <\/strong><\/p>\n\n\n\n Tar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7ift\u00e7ilerimizin bir\nkar\u0131\u015f topra\u011f\u0131 bo\u015f b\u0131rakmamas\u0131n\u0131 istiyor. Evet, hem i\u00e7 pazar hem de d\u0131\u015f pazar\ni\u00e7in tar\u0131msal \u00fcretimimizi art\u0131rmal\u0131y\u0131z. Bunun m\u00fccadelesini de vermeliyiz. Fakat\nm\u00fccadeleyi sadece \u00e7ift\u00e7ilerden beklemek bizleri ba\u015far\u0131ya g\u00f6t\u00fcrmeyecektir.<\/p>\n\n\n\n G\u00fcbre\nfiyatlar\u0131 her 15 g\u00fcnde bir artarken \u00fcreticiler nas\u0131l \u00fcretsin? <\/strong>G\u00fcbreleme\nolmadan verim, verim olmadan kazan\u00e7 elde edilemez. G\u00fcbre fiyatlar\u0131n\u0131n dolara ba\u011fl\u0131 olarak artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyemeyiz.\nGe\u00e7ti\u011fimiz y\u0131l 17 Kas\u0131m\u2019da 1 Dolar 7.75 TL iken, bu y\u0131l 10.18 TL\u2019dir<\/strong> ve art\u0131\u015f yakla\u015f\u0131k %30\u2019dur.<\/strong> \u00dcre ba\u015fta\nolmak \u00fczere g\u00fcbre fiyatlar\u0131ndaki art\u0131\u015f %100\u2019\u00fcn \u00fczerinde. Art\u0131\u015f\u0131n Dolara ba\u011fl\u0131\nolmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k. <\/p>\n\n\n\n Hammadde yetersizli\u011fi dersek, Kovid\n\u00f6ncesinde var olan hammadde 2 sene de bitti mi? Amonyak \u00fcretiminde sorun\noldu\u011fuyla ilgili haberler var. Amonyak m\u0131 bitti? <\/p>\n\n\n\n Zirai ila\u00e7 fiyatlar\u0131 da Dolara g\u00f6re\nartmaya devam ediyor. Petrol \u00fcr\u00fcnlerine ba\u011fl\u0131 olarak plastik ve benzeri\ngirdilerin fiyatlar\u0131 da y\u00fckseliyor. <\/p>\n\n\n\n Tar\u0131msal\n\u00fcretimde planlamayla yeti\u015ftiricili\u011fi tam olarak yapamad\u0131ktan sonra ba\u011f\u0131ra\nba\u011f\u0131ra gelen g\u0131da krizini de ya\u015fayacak gibiyiz.<\/strong>\nBu\u011fday, ay\u00e7i\u00e7e\u011fi, \u015feker pancar\u0131, pamuk gibi stratejik \u00fcr\u00fcnlerden gelir elde\nedemeyen \u00fcreticiye \u00fcret demekle \u00fcretim olmuyor. Baz\u0131 \u00fcr\u00fcnlerden asla vazge\u00e7emeyiz. Bunlar\u0131 ithal etmek istesek de\nbulamayabiliriz.<\/strong> <\/p>\n\n\n\n -Mutlaka\n\u00fcretim planlamas\u0131 yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n -Tar\u0131msal\ngirdiler \u00fclke i\u00e7erisinde \u00fcretilmeli, \u00fcretilenlerin kapasitesi artt\u0131r\u0131lmal\u0131,\n\u00fcretilmeyenlerin yat\u0131r\u0131m\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Velhas\u0131l\ntar\u0131m sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn analizi iyi yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Ba\u015far\u0131l\u0131 olman\u0131n \u015fart\u0131 sekt\u00f6r\u00fc \u00e7ok\niyi bilmektir. Ancak DE-NE-T\u0130M OLMADAN ASLA ba\u015far\u0131lamayacakt\u0131r. DENET\u0130M de\nnakdi bir yard\u0131md\u0131r. <\/strong><\/p>\n