Tar\u0131m sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn \u00f6nemli sorunlar\u0131ndan birisi de mahkeme koridorlar\u0131na d\u00fc\u015fen \u00fcreticilerin \u00e7aresizli\u011fidir. Kimseler fark etmez, edemez, belki de etmek istemezler.<\/p>\n\n\n\n
Her t\u00fcrl\u00fc ma\u011fduriyet kar\u015f\u0131s\u0131nda hepimizin hak arama mecras\u0131 mahkemelerdir. Y\u0131llarca s\u00fcren bu m\u00fccadele \u00e7o\u011funlukla g\u0131na getirtmektedir. Herhangi bir sorun ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda \u201c\u015fikayet et\u201d<\/strong> demesi kolay olan\u0131. \u201c\u015eikayet et de g\u00f6r\u201d,<\/strong> k\u0131sm\u0131 ise ger\u00e7eklikle y\u00fczle\u015fmektir.<\/p>\n\n\n\n Yetkililere buradan seslenelim. De\u011fi\u015fik mahkemelere konu olan tar\u0131msal davalar\u0131n konular\u0131n\u0131 l\u00fctfen inceleyin. \u0130\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz hal alan konular var. Bir tarafta \u00fcretici, di\u011fer tarafta b\u00fcy\u00fck firmalar. Sizce m\u00fccadelesini kim yorulmadan g\u00f6t\u00fcrebilir?<\/p>\n\n\n\n Mahkemelerde s\u0131kl\u0131kla g\u00f6r\u00fclen dava konular\u0131n\u0131n aras\u0131nda tohumlar, fideler, alacak verecek davalar\u0131, tar\u0131m ila\u00e7lar\u0131 ve benzerleri var. Serac\u0131l\u0131k faaliyetlerinin yo\u011fun yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelerde mahkeme dosyalar\u0131n\u0131 inceleyiniz.<\/p>\n\n\n\n \u015eikayetin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 tarihle bitti\u011fi tarih aras\u0131nda uzun y\u0131llar ge\u00e7ebiliyor. Bir \u00e7ift\u00e7inin \u00e7ocu\u011fu ilkokula ba\u015fl\u0131yor ve bitiriyor, dava devam ediyor. Ma\u011fduriyetin katlanmas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeliyiz.<\/p>\n\n\n\n Bir \u00f6rnek \u00fczerinden gidelim. Diyelim ki bir \u00fcretici domates yeti\u015ftirmek istiyor. Fidesini sipari\u015f veriyor. Zaman\u0131 gelince sera alan\u0131na dikiyor. Bir de bak\u0131yorlar bitkilerde baz\u0131 sorunlar var. Neler mi olabilir?<\/p>\n\n\n\n -A\u015f\u0131 uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131<\/p>\n\n\n\n -Talep edilen anac\u0131n olmamas\u0131<\/p>\n\n\n\n -\u0130stenilen \u00e7e\u015fitten farkl\u0131 bir \u00e7e\u015fit olmas\u0131<\/p>\n\n\n\n -Bitkilerde vir\u00fcs hastal\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcnmesi<\/p>\n\n\n\n -Bitkilerde bakteriyel bir etmenin olmas\u0131<\/p>\n\n\n\n -\u0130letim demeti hastal\u0131klar\u0131n\u0131n olmas\u0131 ve benzerleri\u2026<\/p>\n\n\n\n Bu durumda \u00fcretici \u00f6nce ne yapmal\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Tohum ya da fide firmas\u0131na ba\u015fvurarak kendi aralar\u0131nda sorunun \u00e7\u00f6z\u00fclmesi asl\u0131nda en ideali. Yoksa mahkemede hak arama i\u015fi uzun vadeye yayl\u0131yor. E\u011fer anla\u015f\u0131rlarsa, ma\u011fduriyetler k\u0131sa s\u00fcrebiliyor. Bu yolu tercih edenler var.<\/p>\n\n\n\n Sorun bizde de\u011fil cevab\u0131 ile ya anla\u015famazlarsa!<\/strong> Bu durumda taraflar\u0131n hak arama yeri mahkemeler. \u00d6nce \u015fikayet, sonra ne kadar k\u0131sa s\u00fcrede yap\u0131labilirse akabinde arazi ke\u015fif geliyor. Ke\u015fif a\u015famas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli. Yani arazideki sorunun tam olarak ortaya konabilmesi \u00e7ok \u00f6nemli. Eksik ke\u015fif, telafisi olmayan hatalara sebep olabiliyor.<\/p>\n\n\n\n Bu durumda bilirki\u015filik e\u011fitimi verenlere duyural\u0131m. Tar\u0131m alan\u0131nda mutlaka bir tar\u0131mc\u0131n\u0131n da e\u011fitimde bulunmas\u0131na \u00f6zen g\u00f6stermelisiniz. Ke\u015ffe giden hakimlerimizin de bu konuda yeterli olmas\u0131 gerekti\u011fini de belirtmek isterim.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Tabi bu arada bitkilerin bir k\u0131sm\u0131nda sorun var ise \u00e7ift\u00e7iler kalan bitkilerle devam etmek istiyor. E\u011fer s\u00f6k\u00fclecek boyutta sorun var ise bitkiler uzakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. Ke\u015fif sonras\u0131 haz\u0131rlanacak rapor \u00fczerinden avukatlar\u0131n savunmalar\u0131 boy g\u00f6stermeye ba\u015fl\u0131yor. \u0130tirazlar, yeni bilirki\u015fi raporlar\u0131, onlara itirazlar, eksik belgeler, s\u00fcre\u00e7 devam edecek te edecek\u2026<\/p>\n\n\n\n Ke\u015ffin durumuna g\u00f6re bitkilerde hastal\u0131k belirtileri olursa ba\u015ftan analiz yapt\u0131r\u0131labilirse sonuca yakla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Bu \u00f6nemli de bir ad\u0131m. Zaten bu a\u015fama ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131 ve bitkiler s\u00f6k\u00fcld\u00fc ise dosyan\u0131n ilerleyen a\u015famalar\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey yap\u0131lam\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n E\u011fer bitkilerde bir hastal\u0131k etmeni tespit edilirse, \u00e7ift\u00e7inin i\u015fi kolayla\u015facak derken \u00e7\u0131kmaza da girebilir. Fideci ya da tohumcunun elinde bitki pasaportu var ise bu taraf\u0131n i\u015fi daha kolay gibi. Bitki pasaportu var ise materyal temiz olmu\u015f oluyor.<\/p>\n\n\n\n \u00dcretici derseniz, ben hata yapmad\u0131m diyor. Bilirki\u015fi bitki materyalindeki zararl\u0131 etmeni \u00e7ift\u00e7i kaynakl\u0131 de\u011fil derse, vay efendim sen nas\u0131l b\u00f6yle yapars\u0131n diye avukatlar aras\u0131nda itiraz belgeleri yar\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Ya \u00fcretim topraks\u0131z ortamda ise ne olacak? \u00dcretim alan\u0131, \u00fcretim ortam\u0131 dahil bir\u00e7ok alan\u0131n sterilizasyonu yap\u0131lm\u0131\u015f demektir. Bu durumda ne olacak? Hatal\u0131 taraf kim?<\/p>\n\n\n\n Peki bitki pasaportu olsa bile tohum ya da fide hastal\u0131k etmeni ile bula\u015f\u0131k olamaz m\u0131? Bunun yolu her daim analizlerin aksat\u0131lmadan yap\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n -\u00d6rne\u011fin, ithal edilen tohumlar g\u00fcmr\u00fckten i\u00e7eriye al\u0131nmadan \u00f6nce analiz edilmelidir.<\/p>\n\n\n\n -Tohumlar yurt i\u00e7ine girse bile \u00f6rneklerinin al\u0131n\u0131p bitkilerinin yeti\u015ftirilip analiz edilmesi gerekir.<\/p>\n\n\n\n -Fidelikler belirli aral\u0131klarla habersiz denetlenmelidir.<\/p>\n\n\n\n Bu konularda hatal\u0131 kesim \u00fcreticiler de olabilir. \u00dcreticilerin hata yap\u0131p yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespiti de yine denetlemelerden ge\u00e7ecektir. S\u00fcrecin di\u011fer kesimlerinden emin olursak, \u00e7ift\u00e7ilerin durumu net \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131kabilecektir.<\/p>\n\n\n\n Uzatmaya gerek yok. Mahkemelere konu olan tar\u0131mla ilgili baz\u0131 sorunlar var. Bu sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc y\u0131llarca s\u00fcrebiliyor. Sorunlar\u0131n h\u0131zl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fmas\u0131 ad\u0131na baz\u0131 a\u015famalar\u0131n denetiminin iyi yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n