T\u00fcrkiye\u2019de yakla\u015f\u0131k 14 milyon ton ile en fazla \u00fcretilen sebze t\u00fcr\u00fc domatestir. Sadece \u00fclkemizde de\u011fil, d\u00fcnya genelinde en fazla domates \u00fcretilir. En fazla \u00fcretilen, en fazla t\u00fcketilen, \u00fczerinde en fazla \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan, en fazla \u00e7e\u015fidin bulundu\u011fu sebze t\u00fcr\u00fc de domatestir.<\/p>\n\n\n\n
Domatesin ekonomik \u00e7ark i\u00e7indeki etkisi de b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. E\u011fer \u00fcretilen domates miktar\u0131 piyasan\u0131n ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layamayacak durumda olursa di\u011fer sebzelerin fiyatlar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131nda da etkilidir.<\/p>\n\n\n\n
Bu denli \u00f6nemli bir sebzenin \u00fcretimini s\u0131n\u0131rland\u0131ran baz\u0131 \u00f6nemli fakt\u00f6rler var. Bunlar\u0131n en ba\u015f\u0131nda hastal\u0131k ve zararl\u0131lar geliyor. \u00d6zellikle vir\u00fcs hastal\u0131klar\u0131 son y\u0131llarda \u00e7ift\u00e7ilerin ba\u015f belas\u0131 diyebiliriz. Baz\u0131 \u00fcreticilerin vir\u00fcs ve bakteri hastal\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 ba\u015fka sebze t\u00fcrlerini tercih ediyorlar. Bu sebzelerde vir\u00fcs yok mu? Var. \u00d6rne\u011fin biber\u2026<\/p>\n\n\n\n
A\u00e7\u0131kta ve serada yap\u0131lan domates \u00fcretimini s\u0131n\u0131rland\u0131ran en b\u00fcy\u00fck fakt\u00f6r nedir denilse, en ba\u015fa art\u0131k vir\u00fcs hastal\u0131klar\u0131 yaz\u0131l\u0131r. \u00d6zellikle \u201cdomates kahverengi buru\u015fukluk vir\u00fcs\u00fc ToBRFV\u201d biraz daha \u00fcnlenmi\u015f durumda. Di\u011fer vir\u00fcs hastal\u0131klar\u0131 vir\u00fcs etmenin g\u00f6lgesinde kalm\u0131\u015f gibi duruyor. Ama onlar da az bela de\u011fil.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Peki bu vir\u00fcs\u00fcn kayna\u011f\u0131 nedir?<\/p>\n\n\n\n \u00d6ncelikle vir\u00fcs hastal\u0131klar\u0131 nas\u0131l yay\u0131l\u0131yor, bunlara bakmak gerekiyor. Vir\u00fcs hastal\u0131klar\u0131n\u0131n genetik kaynakl\u0131 oldu\u011funu, yani tohumla ta\u015f\u0131nman\u0131n en b\u00fcy\u00fck sebep oldu\u011funu bilmemiz gerekiyor. Yani \u00fcretime konu olan \u00e7e\u015fitler vir\u00fcs etmenleri ile bula\u015f\u0131k olabilir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Di\u011fer yay\u0131lma alan\u0131 ise herhangi bir vekt\u00f6r arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla. Bu mekanik bir vekt\u00f6r de olabilir, canl\u0131 bir vekt\u00f6r de olabilir. Yani herhangi bir alet-edevatla ta\u015f\u0131nabildi\u011fi gibi, baz\u0131 b\u00f6ceklerle, \u00fcreticilerin kendileri taraf\u0131ndan da ta\u015f\u0131nabilir.<\/p>\n\n\n\n Domates \u00fcretimi yap\u0131lan b\u00f6lgelerde, vir\u00fcs\u00fcn sebebi her ne kadar ilan edilmese de \u00fcretici kaynakl\u0131 alg\u0131s\u0131 olu\u015fmu\u015f. <\/strong>Bu k\u0131sm\u0131 hafife almamak gerekiyor, bunu anlayabiliyoruz.<\/p>\n\n\n\n Peki tohumla ta\u015f\u0131nmaya ne diyece\u011fiz?<\/p>\n\n\n\n Birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce sera alanlar\u0131n\u0131 gezerken ToBRFV vir\u00fcs\u00fc her yerde, sebebi fide mi, tohum mu, \u00fcretici kaynakl\u0131 m\u0131 diye bir sosyal medya payla\u015f\u0131m\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131m. <\/strong>Birka\u00e7 g\u00fcn sonra denetim yapmas\u0131 gerekenlerden bir yaz\u0131 gelmi\u015fti. Vir\u00fcs tespitini nas\u0131l yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131 sormu\u015flard\u0131. Bunlara ithafen ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde X hesab\u0131mdan bir yorum yapt\u0131m. Onu okusunlar.<\/p>\n\n\n\n \u015eubat ay\u0131nda bas\u0131na bir haber d\u00fc\u015ft\u00fc. Ba\u015fl\u0131k \u015fu: \u201cTar\u0131m\u0131 yok eden vir\u00fcsl\u00fc domates alarm\u0131: Bakanl\u0131k harekete ge\u00e7ti\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n Allah Allah, nas\u0131l olmu\u015f bu? Tabii ki DENET\u0130M ile.<\/p>\n\n\n\n Haber i\u00e7erisinde \u00c7in, Hindistan ve Tayland\u2019dan gelen domates tohumlar\u0131nda \u201cbenekli mozaik vir\u00fcs\u00fc\u201d<\/em> <\/em>(ToMMV) ve \u201ckahverengi buru\u015fukluk meyve vir\u00fcs\u00fc\u201d <\/em>(ToBRFV)<\/strong>tespit edildi deniliyor.<\/p>\n\n\n\n Hatta bu vir\u00fcslerin 2021 y\u0131l\u0131nda \u0130srail\u2019de g\u00f6r\u00fclerek \u00fclkenin serac\u0131l\u0131k faaliyetlerini neredeyse durma noktas\u0131na getirdi\u011finden bahsediliyor. Ve haberde yer alan bilgiye g\u00f6re 1.5 ayda 6 defa vir\u00fcsl\u00fc tohum yakalam\u0131\u015f\u0131z.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019de tohum satmak isteyen firmalar, tohum \u00fcretimini ekonomik nedenlerle yurt d\u0131\u015f\u0131nda yapt\u0131r\u0131yorlar. \u00dcretim yap\u0131lan yerlerden gelen tohumlara dikkat diyoruz. Her firmay\u0131 an alt\u0131nda b\u0131rakamay\u0131z. Devletimiz DENET\u0130M ile soruna \u00e7\u00f6z\u00fcm getirebilir. Belki de ekonomik desteklerle tohum \u00fcretimi yurt i\u00e7inde yap\u0131labilmeli. Mutlaka yerinde denetimler \u00f6nemli.<\/p>\n\n\n\n Fazla uzatmadan konuyla ilgili son s\u00f6zlerimizi s\u00f6yleyelim.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiyemiz b\u00fcy\u00fck ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir devlettir. Bu t\u00fcr sorunlarla rahatl\u0131kla ba\u015f eder. Sadece g\u00f6revini yapmayanlar\u0131, g\u00f6rev yap\u0131lamamas\u0131n\u0131n sebeplerini ortadan kald\u0131rmal\u0131d\u0131r. Tamam efendimcilere, her \u015fey \u00e7ok g\u00fczelcilere dikkat edilsin.<\/p>\n\n\n\n Bakanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z hareket ge\u00e7ti, vir\u00fcs\u00fcn temel kaynaklar\u0131n\u0131 tespit etti. Neymi\u015f efendim, etkili bir DENET\u0130M sonu\u00e7 veriyormu\u015f.<\/strong><\/p>\n\n\n\n S\u0131rada baz\u0131 bakteri hasatl\u0131klar\u0131 neden olmas\u0131n?<\/p>\n