Tar\u0131m sekt\u00f6r\u00fc sadece tarlada verilen bir \u00fcretim m\u00fccadelesi de\u011fildir. Bu m\u00fccadelenin yan\u0131nda k\u00fcresel ekonomik dalgalanmalara, enerji krizlerine ve tedarik zinciri k\u0131r\u0131lganl\u0131klar\u0131na kar\u015f\u0131 verilen \u00e7ok boyutlu bir hayatta kalma sava\u015f\u0131d\u0131r. Son y\u0131llarda ve \u00f6zellikle son aylarda ya\u015fanan g\u00fcbre, mazot ve yem gibi temel girdilerin maliyetlerindeki art\u0131\u015flar, bu m\u00fccadelenin en kritik ba\u015fl\u0131klar\u0131ndan biri haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fcz ko\u015fullar\u0131nda a\u00e7\u0131k\u00e7a \u015fahit oluyoruz ki \u00fcretimin kaderi art\u0131k sadece toprak, ya\u011fmur, s\u0131cakl\u0131k gibi ekolojik fakt\u00f6rlere ba\u011fl\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda k\u00fcresel piyasalarda olu\u015fan fiyatlara ve enerji koridorlar\u0131nda ya\u015fanan krizlere de ba\u011fl\u0131 hale gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Tar\u0131mla u\u011fra\u015fanlar yak\u0131ndan bilir ki modern tar\u0131m anlay\u0131\u015f\u0131 i\u015fin \u00fcretimin temel girdileri olmazsa olmaz durumundad\u0131r. \u00d6rne\u011fin g\u00fcbre art\u0131k \u201colmazsa olmaz\u201d<\/strong> ko\u015fulunun yan\u0131nda \u201cula\u015f\u0131lamaz\u201d<\/strong> bir girdiye d\u00f6n\u00fc\u015fme riskiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n ABD-\u0130srail\u2019in Gazze\u2019deki katliamlar\u0131yla ba\u015flayan s\u00fcrecin devam\u0131ndaki \u0130ran\u2019a sald\u0131r\u0131lar ve L\u00fcbnan\u2019\u0131n i\u015fgali s\u00fcrecinin ortaya koydu\u011fu kaos ortam\u0131 d\u00fcnyay\u0131 bu a\u015famaya s\u00fcr\u00fckledi. Sadece Ortado\u011fu\u2019da ya\u015fananlar de\u011fil Rusya-Ukrayna\u2019n\u0131n sa\u00e7ma sava\u015f\u0131 da bu duruma katk\u0131 koydu.<\/p>\n\n\n\n Tar\u0131msal girdiler sadece g\u00fcbre ile s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. <\/strong>Ancak g\u00fcbre \u00f6zelinden konu ele al\u0131nsa bile k\u00fcresel \u00e7apta ya\u015fanan enerji krizleri ve jeopolitik gerilimler, g\u00fcbre \u00fcretimini do\u011frudan etkilemi\u015f durumda. \u00d6rne\u011fin azotlu g\u00fcbrelerin \u00fcretimi ve \u00fcretiminde kullan\u0131lan girdilerin fahi\u015f art\u0131\u015f\u0131 maliyetleri h\u0131zla yukar\u0131 \u00e7ekiyor.<\/p>\n\n\n\n Konunun bir ba\u015fka boyutu tedarik zinciriyle ilgili.<\/strong> Tedarik zinciri aksakl\u0131klar\u0131n\u0131n g\u00fcbre ticaretinde milyonlarca tonluk gecikmelere yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ve fiyatlarda ciddi art\u0131\u015flara neden oldu\u011fu baz\u0131 raporlarla ortaya konuluyor.<\/p>\n\n\n\n Bir ba\u015fka temel girdi olan mazot, sadece trakt\u00f6r\u00fcn deposuna giren bir yak\u0131t de\u011fildir. \u00dcretimin her a\u015famas\u0131nda kullan\u0131lan bir maliyet kalemidir. Toprak haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndan hasada kadar ge\u00e7en s\u00fcre\u00e7te kullan\u0131lan makinelerin tamam\u0131 enerjiye ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Enerji fiyatlar\u0131n\u0131n y\u00fckselmesiyle birlikte mazot maliyetleri de tar\u0131msal \u00fcretimi do\u011frudan etkilemektedir. Enerji piyasalar\u0131nda ya\u015fanan dalgalanmalar, yaln\u0131zca g\u00fcbre, ta\u015f\u0131ma ve lojistik maliyetlerini art\u0131rmakla kalm\u0131yor, di\u011fer girdilerin fiyatland\u0131rmas\u0131na da etki ediyor. Bu da \u00e7ift\u00e7inin maliyetlerinde zincirleme bir etki yaratarak \u00fcretimin her a\u015famas\u0131n\u0131 daha pahal\u0131 hale getiriyor.<\/p>\n\n\n\n Bu olumsuz hava sadece T\u00fcrkiye\u2019yi de\u011fil, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 etkiliyor. \u00d6rne\u011fin \u0130ngiltere\u2019de \u201cUlusal \u00c7ift\u00e7iler Birli\u011fi (The National Farmers’ Union)\u201d Ortado\u011fu’daki \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n \u0130ngiltere’deki g\u0131da fiyatlar\u0131n\u0131n artt\u0131raca\u011f\u0131 konusunda uyar\u0131larda bulunuyor. Ba\u015fkanlar\u0131 Tom Bradshaw, BBC’ye yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamalarda ilerleyen haftalarda domates ve h\u0131yar fiyatlar\u0131na dikkat \u00e7ekmi\u015f.<\/p>\n\n\n\n Maliyetlerin etkisi hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 da do\u011frudan etkiliyor.<\/strong> Tar\u0131msal \u00fcr\u00fcnlere ba\u011fl\u0131 olan yem \u00fcretimi hayvansal \u00fcr\u00fcnlerdeki fiyatland\u0131rman\u0131n temeli olu\u015fturuyor.<\/p>\n\n\n\n Tar\u0131m sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn hemen hemen her kesiminde, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemlerde daha az kazanma riski veya bu risk potansiyelinin, \u00e7ift\u00e7ileri maliyetten ka\u00e7ma psikolojine itmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olacakt\u0131r.<\/strong> Bu da verimde d\u00fc\u015fmeye sebep olurken ithalat arz\u0131na sebep verecektir. Haliyle d\u00fcnya genelinde g\u0131da arz\u0131nda krizlere gebe oldu\u011fumuzu g\u00f6sterir.<\/p>\n\n\n\n D\u00fcnya\u2019dan kendimizi ba\u011f\u0131ms\u0131z g\u00f6rmemiz zor olsa da T\u00fcrkiye olarak h\u0131zl\u0131 \u015fekilde bir dizi \u00f6nlem almak zorunday\u0131z.<\/p>\n\n\n\n Daha az d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131 \u00fcretim modelleri, yerli girdi \u00fcretimlerinin art\u0131r\u0131lmas\u0131, su ve toprak y\u00f6netiminin iyile\u015ftirilmesi, \u00e7ift\u00e7iye uygun finansman sa\u011flanmas\u0131 bunlardan baz\u0131lar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Unutmayal\u0131m, tar\u0131m yaln\u0131zca \u00fcretim de\u011fil, stratejik bir g\u00fcvenlik meselesidir. Ve as\u0131l soruyu da akl\u0131m\u0131zda tutal\u0131m: \u201c\u00c7ift\u00e7i bu y\u00fck\u00fcn alt\u0131ndan daha ne kadar s\u00fcre kalkabilecek?\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n Son s\u00f6z: E\u011fer \u00fcretimi s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir k\u0131lmazsak, yar\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck krizi g\u0131da olacakt\u0131r.<\/strong><\/p>\n